Strona powitalna » Dział: historia bibliotek  » Biblioteka Łukasza Opalińskiego » Struktura księgozbioru

Struktura księgozbioru

Książka była dla Łukasza Opalińskiego przedmiotem stałej troski i zainteresowań. Dbał o uniwersalizm swojego księgozbioru poprzez podział na działy i zaopatrzenie w prace różnych autorów. Wysoko cenił walory poznawcze książek. Twierdził, że mogą one znakomicie zastąpić podróże zagraniczne i kontakty z uczonymi.

Łukasz długie godziny spędzał w swojej bibliotece, która była dla niego warsztatem pracy. Korzystał z niej zarówno jako czytelnik, jak i autor . W swojej bogatej korespondencji często wykorzystywał cytaty zaczerpnięte z dzieł pochodzących z jego księgozbioru . Pod względem użyteczności zbiory można podzielić na dwie grupy: podstawową, którą tworzyły dzieła przydatne politykowi, właścicielowi dóbr oraz pisarzowi oraz drugą, która dotyczyła, jak można sądzić, ubocznych zainteresowań czytelniczych marszałka.

W księgozbiorze Łukasza Opalińskiego znajdowały się książki z różnych dziedzin oraz w różnych językach. Najwięcej było książek w języku łacińskim, francuskim i włoskim .

Czołowe miejsce odrębnych księgozbiorze zajmowała historia. Wysoka ranga tego działu odpowiadała specjalnym zainteresowaniom Ł. Opalińskiego tym przedmiotem. On sam był również autorem prac historycznych i potrzebne mu były pewne wzory i przykłady zaczerpnięte z dzieł innych pisarzy.

OPALIŃSKI ZGROMADZIŁ W TYM DZIALE WIELE PRAC KLASYKÓW TAKICH JAK:

POSIADAŁ TAKŻE:

Z pisarzy łacińskich zbiorze znalazły się m.in.:

W dziale tym odnajdziemy również dzieła dotyczące historii starożytnej i starożytnictwa:

Historiografia polska przedstawiała się skromnie, jednak dobór pozycji był interesujący:

Dużo było też opracowań dotyczących historii krajów europejskich i turciców. Wśród nich znajdziemy wiele publikacji dotyczących Francji (np. Historia sui temporis Jakuba Augusta Thuana), Włoch (np. praca Pawła Jovia), Hiszpanii (np. czterotomowa edycja Hispania ilustrata), Niderlandów (np. De bello belgico), krajów skandynawskich, Niemiec (np. Kronika Marcina Polaka) i Turcji (np. praca Jakuba Geudera). Wiele z nich dotyczy spraw związanych bezpośrednio z Polską.

Łukasz Opaliński posiadał również książki z zakresu nauk pomocniczych historii: chronologii (np. prace Dionizego Peta), numizmatyki (np. praca Huberta Goldzjusa) i heraldyki (np. herbarz Orbis Polonus Szymona Okolskiego).

Zgromadzone książki z zakresu polityki niewątpliwie wpłynęły na jego poglądy, co znalazło odbicie w jego pracach autorskich. Brak było w jego zbiorach dzieł Bodina i Machiavelliego, chociaż w swoich pracach często powoływał się na ich dzieła, co może świadczyć o tym, że je posiadał. Na pewno licznie reprezentowane były dzieła Lipsiusa. W spisach znajdujemy takie nazwiska jak Franciszek Hotoman, Hugo Grotius, a także Karol Scribanius.

Istnienie działu prawa w księgozbiorze Ł. Opalińskiego związane było z pełnioną przez niego funkcją marszałka koronnego oraz z licznymi procesami sądowymi, w które był uwikłany. Tę dziedzinę w jego księgozbiorze reprezentowali głównie autorzy polscy: Jakub Przyłuski, Andrzej Frycz Modrzewski, Andrzej Trzecieski, Bartłomiej Groicki, Teodor Zawadzki, Andrzej Lipski. Były to głównie statuty, zbiory praw oraz uchwały .

Główny zrąb działu literatury pięknej stanowiła literatura klasyczna. Zgromadził tu Dzieła Pindara, Operę Hezjoda z Askry, Metamorfozy Owidiusza, trzy zbiorowe wydania dzieł Horacego, Elektrę Sofoklesa, tragedie Seneki, komedie Terencjusza i Plauta, Epigramaty Marcjalisa. Literatura polska była bardzo ubogo reprezentowana, m.in. Liryki M. K. Sarbiewskiego. Z literatury obcej na uwagę zasługują romanse, m.in. Argenida Barclaya oraz Jerozolima Wyzwolona Tassa.

Łukasz posiadał w zbiorze także dzieła z zakresu retoryki, językoznawstwa, gramatyki, epistolografii, poetyki i leksykografii. Pojawienie się dzieł o tej tematyce odzwierciedlało jego renesansowe zainteresowania. Znajdziemy w tym dziale: mowy Eliusza Arystylesa, Gramatykę Athenajosa, mowy Libaniusza, pozycje gramatyczne Piotra Scheda, Szymona Verepaeusa oraz Controversiae Lucjusza Seneki Starszego. Opaliński posiadał bardzo dużo słowników językowych.

Notatki Łukasza Opalińskiego na książce I. Lipsiusa Manuductionic ad stoicam philosophiam libri III
Notatki
Łukasza Opalińskiego
na książce I. Lipciusa

W księgozbiorze znajdowały się komentarze klasyków, a wśród nich były prace takie jak: Ad familiares Pawła Mancjusza (komentarze do tekstu Cycerona), prace Klaudiusza Salmaciusa, Janusa Grutera, Jana Meursiusa oraz prace Jana Fryderyka Gronoviusa.

Z działu filozofii na uwagę zasługują: Obrona Ksenofonta, dzieła Platona, Hieroklesa, Justusa Lipciusa, De rerum natura Lukrecjusza, Dzieła wszystkie Boecjusza, Rozprawa Kartezjusza.

W bibliotece zgromadzono dzieła z zakresu dydaktyki i pedagogiki. Były wśród nich prace dotyczące metod nauczania i pedagogiki, przede wszystkim wybitnego pedagoga Jana Amosa Komeńskiego np. Pansophiae prodromus (zachowana w Bibliotece Jagiellońskiej). Prócz tego posiadał popularne wówczas prace Joachima Pastoriusa i Innocentego Petrycego.

Jeden z liczniejszych działów w księgozbiorze tworzyły książki o treści religijnej. Tematyka ta była reprezentowana przez prace o wysokim poziomie naukowym. Ważną grupę wśród tych książek stanowią wydania Pisma Świętego, komentarze do niego oraz pisma Ojców Kościoła takich jak Grzegorza Nisseńskiego czy Nilusa. Znajdziemy tu również prace kaznodziejów: Fonseki, Franciszka Panigaroli i Piotra Skargi. Z zakresu historii kościoła Łukasz posiadał sześciotomowe dzieło Annales Salina. W księgozbiorze były też prace dotyczące misji, żywoty świętych, polemiki katolickie i różnowiercze.

Prócz dzieł katolickich znajdowała się w zbiorze Ł. Opalińskiego również literatura kontrreformacyjna takich autorów, jak: Samuel Nakielski, Stanisław Sokołowski i Szymon Starowolski.

Zdziwienie wywołują prace z zakresu matematyki. Wśród nich odnajdujemy dzieła wielkich matematyków: Eberharda Welpera Elementa geometrica, Piotra Ramee, Simona Stevina, Dioniza Henriona, Adriana Metiusa.

Popularność astronomii znalazła odzwierciedlenie w księgozbiorze. Właściciel posiadał głównie prace związane z teorią Mikołaja Kopernika takich autorów jak Jana Keplera, Jerzego Joachima Retyka.

W księgozbiorze książki z geografii i mineralogii dostępne były w niewielkim wyborze. Związane to było z większym zainteresowaniem humanistyką przez właściciela. Z zakresu geografii miał w swoich zbiorach Opaliński klasyczną pozycję Rerum geographicarum libri Strabona, pracę o „Nowym Świecie”: Historiae Americae sive novis orbis oraz dzieła Filipa Cluwera. Mineralogia reprezentowana była przez dwa egzemplarze dzieła Agricoli pt.: De re metallica.

Skromną reprezentację miała medycyna i botanika. Książki dotyczące z tego zakresu znalazły się w księgozbiorze z uwagi na znaczenie praktyczne dla właściciela. Najbardziej wartościowe z tego działu były: Opera Piotra Andrzeja Mattiolego, Lilum medicinae Bernarda de Gordon.

Licznie reprezentowana była architektura. Dział ten zawierał prace od najstarszego znanego traktatu Witruwiusza (De architektura libri) do dzieł autorów współczesnych takich jak teoretyków włoskich: Leona Battista Alberti, Sebastiana Serlio, Andrea Pallado, Vinzenza Scamozziego oraz francuskich: Ludwika Savota, Franciszka Derranda.

Dział sztuki wojennej uzupełniał właściciel z uwagi na swoje zainteresowania tą problematyką, zarówno praktyczne, jak i teoretyczne. Dział ten zawierał m.in.: dzieło hetmana Jana Tarnowskiego Consilium rationis bellicae; Syntagma de studio militari, seu bibliographia militaria Gabriela Naude.

Łukasz Opaliński, jako właściciel ogromnych dóbr ziemskich, szukał porad gospodarczych w książkach z działu gospodarczego, w którym znajdowały się prace starożytnych autorów, takich jak Lucjusza Juniusza Moderata Kolumelli, Marka Katona, Marka Terencjusza Warrona, również książki dotyczące prac w ogrodzie np. De horticultura Piotra Laurenberga.

Na podstawie spisu sporządzonego po śmierci Ł. Opalińskiego przez spadkobierców obliczono, że w księgozbiór liczył 356 woluminów. W spisie tym księgozbiór podzielony został na trzy formaty, w obrębie których zastosowano oddzielną numerację. Biorąc po uwagę najwyższy numer z każdego formatu uzyskano w w liczbę 356 woluminów. Prawdopodobnie jednak księgozbiór był znacznie większy jak wskazują na to spisy z roku z 1711 i 1732.

Do góry

Stronę wykonała Angelika Korbiel. Kraków 2009.