Konspekt

System bezpieczeństwa

Jan Ostojski

Bezpieczeństwo narodowe

Jedną z najważniejszych potrzeb człowieka jest potrzeba bezpieczeństwa szeroko rozumianego, a więc: ekonomicznego, psychicznego, osobistego, militarnego, ekologicznego, energetycznego, informacyjnego i socjalnego. Potrzeba bezpieczeństwa wynika ze skłonności człowieka do życia we wspólnocie

N

aród jako wspólnota połączona więzią etniczną, kulturowo-cywilizacyjną charakteryzuje się poczuciem tożsamości grupowej i zdolnością do przekazywania jej kolejnym pokoleniom. Jest efektem wielowiekowego procesu, trwałą wspólnotą historyczną posiadającą własną kulturę, język, wartości, instytucje i terytorium.

Do realizacji swoich celów naród tworzy państwo jako podstawową formę organizacji życia politycznego i społecznego. Państwo to określony obszar terytorialny podporządkowany jednemu suwerennemu ośrodkowi władzy politycznej, która jest władzą państwową. Głównym celem i motywem działania państwa jest zabezpieczenie interesów narodowych. Tworzy ono ramy organizacyjne życia narodu, eksponuje jego wartości, scala rozmaite grupy by współdziałały dla jego dobra. Osłabienie państwa odbija się ujemnie na jego kondycji, a więc na bezpieczeństwie wewnętrznym i zewnętrznym, porządku prawnym, dobru powszechnym (kulturze, sprawiedliwości, moralności), na pracy.

Pojęcie bezpieczeństwa jest najczęstszym ze stosowanych pojęć w organizacji i funkcjonowaniu społeczeństwa oraz w nauce. Bezpieczeństwo narodowe to stan niezagrożonego spokoju. To potrzeba istnienia, przetrwania, pewności, stabilności, tożsamości, niezależności, ochrony poziomu i jakości życia. Było ono utożsamiane przede wszystkim z siłą wojskową według uproszczonego schematu: zagrożenie to agresja, a bezpieczeństwo to obrona militarna. Współczesne składniki bezpieczeństwa to - obok aspektów wojskowych i politycznych - czynniki gospodarcze technologiczne, zasoby surowcowe oraz polityka w zakresie ekologii, demografii, spraw społecznych i humanitarnych. Bezpieczeństwo narodowe tworzy cały naród, chroniąc swe wartości oraz interesy narodowe, broniąc ich przed zagrożeniem militarnym i niemilitarnym, tworząc sprzyjające warunki w środowisku międzynarodowym.

Jeśli bezpieczeństwo narodowe jest najwyższą wartością i potrzebą narodu oraz głównym celem działań państwa, to obrona narodowa jest jego strukturą realizacyjną, chroniącą go przed zagrożeniem wewnętrznym i zewnętrznym. Obrona narodowa jest organizacją i działalnością państwa w zakresie ochrony i obrony przed zagrożeniami interesów narodowych.

W strukturze naszego państwa obrona narodowa w czasie pokoju obejmuje: obronę państwa oraz Siły Zbrojne RP (SZ). Do narzędzi współczesnej obrony narodowej zalicza się: struktury organizacyjne - organy władzy, służbę zagraniczną, siły zbrojne, służbę wywiadu, policję, straż graniczną, straż pożarną, placówki naukowo-badawcze, obiekty i ośrodki kultury, służby inspekcyjne, stowarzyszenia pozarządowe oraz narzędzia niematerialne - morale narodowe, strategia polityki państwa, prawo państwowe, naukę, edukację i inne.

Środkami obrony narodowej są: środki polityczne i gospodarcze, wojskowe, bezpieczeństwa publicznego i powszechnego, naukowo-techniczne, ekologiczne, normatywne i ideologiczne.

Funkcje państwa w dziedzinie bezpieczeństwa można podzielić na: wewnętrzną, gospodarczo-organizatorską, socjalną, kulturalno-wychowawczą i zewnętrzną.

Funkcja wewnętrzna wiąże się z zapewnieniem bezpieczeństwa i porządku publicznego, ochroną mienia, zdrowia społeczeństwa i środowiska oraz zabezpieczeniem trwałości w wewnętrznej strukturze - właściwych stosunków społecznych. Funkcja gospodarcza polega na organizowaniu życia gospodarczego i stwarzaniu warunków do rozwoju działalności gospodarczej, a w konsekwencji do tworzenia materialnych podstaw bezpieczeństwa narodowego. Funkcja socjalna to działania na rzecz ubezpieczeń społecznych, ochrony zdrowia, pomocy społecznej, wykorzystania zasobów ludzkich. Funkcja kulturalno-wychowawcza polega na wpajaniu wiedzy, rozpowszechnianiu kultury, upowszechnianiu idei i wartości oraz kształtowanie postaw i zachowań obywatelskich. Funkcja zewnętrzna to zapewnienie bezpieczeństwa państwa na zewnątrz, rozwijanie stosunków politycznych, gospodarczych i kulturalnych z innymi państwami, a także kontaktów międzynarodowych.

Polskie prawo i konstytucja dość szeroko ujmują najważniejsze funkcje państwa związane z bezpieczeństwem narodowym i obroną narodową. W konstytucji bezpieczeństwo podnie­sione zostało do najwyższej rangi i traktowane jest jako główny obszar aktywności państwa. Określa obowiązki obywateli w zakresie obronności (wierność RP, troska o dobro wspólne, przestrzeganie prawa, obrona ojczyzny). Niezwykle ważne dla interesów bezpieczeństwa narodowego i obrony narodowej są stany nadzwyczajne. Stwierdza się, że w sytuacjach szczególnych zagrożeń, jeśli zwykłe środki konstytucyjne są niewystarczające, może zostać wprowadzony odpowiedni stan nadzwyczajny: stan wojenny, stan wyjątkowy, stan klęski żywiołowej. Działania podjęte w wyniku wprowadzenia stanu nadzwyczajnego muszą odpowiadać stopniowi zagrożenia i powinny zmierzać do jak najszybszego przywrócenia normalnego funkcjonowania państwa. Określa się też zakres ograniczeń wolności i praw człowieka i obywatela (godności, ochrony życia, humanitarnego traktowania, ponoszenia odpowiedzialności karnej, dóbr osobistych itp.).

Gotowość obronna państwa rozumiana jest jako stan przygotowania podmiotów obrony narodowej do sytuacji nadzwyczajnych oraz przeciwstawienie się wszelkim zagrożeniom kryzysowym i wojennym. Obejmuje gotowość: obronną i mobilizacyjną SZ, stanowisk kierowania (przygotowanie organów władzy, administracji, gospodarki na wojenny system zarządzania państwem), organizacyjno-mobilizacyjną sektora cywilnego (zadania podmiotów gospodarczych na okres kryzysu i wojny). Wyróżniamy trzy stany gotowości obronnej: stały (realizowane są zadania planistyczne, organizacyjne i szkoleniowe mające na celu przygotowanie obrony państwa), podwyższony (gotowość kryzysowa), pełnej gotowości (uruchomienie części lub całego potencjału obronnego - wojskowego i cywilnego).


Zasady wprowadzania stanów nadzwyczajnych

Stan klęski żywiołowej może być wprowadzony w celu zapobieżenia lub usunięcia skutków katastrof naturalnych lub awarii technicznych. Wprowadza się go na czas określony, nie dłużej jednak jak 30 dni. Organem uprawnionym do jego wprowadzenia jest Rada Ministrów z inicjatywy własnej lub na wniosek wojewody.

Stan wyjątkowy może być wprowadzony w sytuacji szczególnego zagrożenia konstytucyjnego ustroju państwa, bezpieczeństwa obywateli lub porządku publicznego. Rada Ministrów w drodze uchwały kieruje wniosek do prezydenta RP, a on może wydać rozporządzenie o wprowadzeniu stanu wyjątkowego. I w ciągu 48 godzin przedstawia je sejmowi. Stan wyjątkowy może być wprowadzony na czas nie dłuższy niż 90 dni. W przypadku, gdy nie ustały przyczyny zagrożenia, prezydent może go przedłużyć na czas nie dłuższy niż dalsze 60 dni.

Stan wojenny może być spowodowany działaniami terrorystycznymi lub zbrojną napaścią na terytorium RP. Prezydent na wniosek RM może wówczas wprowadzić stan wojenny na części lub całym terytorium państwa. Zobowiązany jest do przedstawienia sejmowi rozporządzenia o wprowadzeniu stanu wojennego nie później niż przed upływem 48 godzin od jego podpisania. Minister spraw zagranicznych powiadamia sekretarza generalnego ONZ i Radę Europy.


Organa władzy w tworzeniu bezpieczeństwa narodowego

Podstawą organizacji i sprawnego funkcjonowania demokratycznego państwa jest zasada podziału władzy na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą. Władzę ustawodawczą sprawuje sejm i senat, wykonawczą - prezydent i Rada ­Ministrów, sądowniczą - sądy i trybunały. W konstytucyjnym systemie ustrojowym prezydent RP jest ważnym samodzielnym podmiotem, realizującym koncepcję równoważenia władzy i gwarantem jej ciągłości, czuwa nad przestrzeganiem konstytucji, stoi na straży suwerenności państwa, bezpieczeństwa oraz nienaruszalności i niepodzielności jego terytorium. Jest zwierzchnikiem sił zbrojnych, obronności i bezpieczeństwa państwa w czasie pokoju i wojny. W czasie pokoju sprawuje zwierzchnictwo nad siłami zbrojnymi za pośrednictwem ministra obrony narodowej, współpracującego z szefem Sztabu Generalnego i dowódcami rodzajów sił zbrojnych.

Prezydent na czas wojny mianuje i odwołuje: szefa Sztabu Generalnego i dowódców rodzajów wojsk; na wniosek prezesa Rady Ministrów Naczelnego Dowódcę SZ; na wniosek MON nadaje stopnie wojskowe. Ponadto: zatwierdza na wniosek prezesa RM strategię bezpieczeństwa narodowego; wydaje Polityczno-Strategiczną Dyrektywę Obronną RP; zatwierdza plany krajowych ćwiczeń systemu obronnego i kieruje ich przebiegiem; wprowadza albo zmienia określony stan gotowości obronnej państwa; inicjuje i patro­nuje przedsięwzięciom ukierunkowanym na kształtowanie postaw patriotycznych i obronnych społeczeństwa. Określa główne kierunki rozwoju sił zbrojnych oraz ich przygotowanie do obrony państwa.

Rada Ministrów stanowi główne ogniwo władzy wykonawczej. Prowadzi politykę wewnętrzną i zagraniczną, kieruje administracją rządową. Odpowiada za zapewnienie bezpieczeństwa wewnętrznego i porządek publiczny, za bezpieczeństwo zewnętrzne, sprawuje ogólne kierownictwo w dziedzinie obronności oraz corocznie określa liczbę obywateli powoływanych do czynnej służby wojskowej. Ponadto zajmuje się: opracowaniem projektów strategii bezpieczeństwa, planowaniem i realizacją przygotowań obronnych państwa w okresie zagrożenia, przygotowaniem systemu kierowania bezpieczeństwem narodowym, utrzymywaniem stałej gotowości obronnej państwa i jej podwyższaniem i obniżaniem, określaniem obiektów szczególnie ważnych dla bezpieczeństwa państwa, określaniem zasad wykorzystania służby zdrowia, zapewnianiem systemu szkolenia obronnego, kontrolą stanu przygotowań obronnych w państwie.

Wbrew pozorom, bezpieczeństwo państwa nie jest stanem, który można osiągnąć nie skupiając się na realizacji innych celów. Jest to jedna z tych wartości, o które należy zabiegać w sposób ciągły - kształtować, modyfikować i adaptować stosownie do zmieniającej się sytuacji zewnętrznej i wewnętrznej. Ów proces ma na celu przede wszystkim zapobieganie zagrożeniom, ale również przygotowywanie kraju do efektywnej egzystencji w warunkach wszelkiego rodzaju kryzysów i wojny, a później efektywnej odbudowy.

Polityka bezpieczeństwa narodowego wolnej i demokratycznej Polski cechuje się niezmiennością celów i zasad. Zapewniła wyjątkowy w naszej historii poziom bezpieczeństwa, oparty m.in. na gwarancjach Sojuszu Północnoatlantyckiego. Sytuacja międzynarodowa ulega wszakże dynamicznym zmianom, pojawiają się nowe wyzwania i zagrożenia, których skalę uświadomiły tragiczne wydarzenia w USA z 11 września 2001 r. 

Podstawowe cele naszej polityki bezpieczeństwa są niezmiennie związane z ochroną suwerenności i niezawisłości Rzeczypospolitej, utrzymaniem nienaruszalności granic i integralności terytorialnej kraju. Polityka państwa służy zapewnieniu bezpieczeństwa obywateli Polski, przestrzegania praw człowieka i podstawowych wolności oraz demokratycznego porządku w kraju, stworzeniu niezakłóconych warunków do cywilizacyjnego i gospodarczego rozwoju Polski oraz wzrostu dobrobytu jej obywateli, ochronie dziedzictwa narodowego i tożsamości narodowej, realizacji zobowiązań sojuszniczych, a także obronie i promowaniu interesów państwa polskiego.

 

Konspekt
Konspekt - Kraków 2007